Posts Tagged ‘Peru’

Een familiehereniging in Quito

19/01/2016

IMG_5105

De foto boven deze post zou een gewoon plaatje kunnen zijn van een gelukkige familie die bijeenkomt tijdens de feestdagen. Facebook wordt overstelpt met dit soort foto´s. Wat deze foto bijzonder maakt is dat ongeveer de helft van de familieleden op deze foto de andere helft pas een paar uur voor de fotograaf op de knop drukte leerde kennen. En dat terwijl bijna iedereen op de middelste rij volle neven en nichten van elkaar zijn. De foto was een bekroning van een reis met mijn schoonfamilie naar Quito. De reis begon met een busrit van tien uur van Huánuco naar Lima. Daar sloten twee zussen en een nichtje van mijn schoonvader aan. Van Lima deed de bus er 22 uur over om ons bij de Peruaanse grensplaats Tumbes te laten uitstappen. En vanaf Huaquillas, de eerste plaats in Ecuador was het nog eens twaalf uur rijden naar Quito.

11225323_10206091587801005_1040283939884573807_n Ruim anderhalve week voor we aan de reis begonnen, had mijn schoonvader zijn koffer al gepakt. Ongeduldig leefde hij naar de dag toe, waarop hij zijn Ecuatoriaanse familie zou leren kennen en de familie-band zou hechten. Een band die scheurde op het moment dat zijn vader als veertienjarige jongen het ouderlijke nest in een dorp bij Quito verliet om samen met twee broers zijn geluk te beproeven in Iquitos, een plaats in het Peruaanse Amazonegebied. De twee broers keerden al snel terug naar Ecuador, maar Rafael, hier rechts op de prachtig gedateerde foto samen met zijn broer Pablo die naast hem staat,  bleef in Iquitos en stichtte daar zijn gezin. Ieder jaar keerde hij terug naar Quito. Tot 1949, toen Ecuador werd getroffen door een zware aardbeving. De aardbeving verwoestte de familieband en bij zijn dood nam don Rafael alle informatie van zijn familie in Ecuador mee in zijn graf. Meer dan een halve eeuw wist de familie in Quito niets van de familie in Iquitos en omgekeerd. Tot vorig jaar mei, toen een neef van de familie in Ecuador een digitale hengel uitgooide via een zoekmachine op internet. Mijn zwager Rafael, genoemd naar zijn opa, vond het haakje in de sociale oceaan van Facebook en zo kwam het contact tot stand. Uren bracht mijn schoonvader door IMG_5056achter de computer om samen met zijn neef in Huaquillas de puzzelstukjes van ooms, tantes, neven en nichten in elkaar te leggen. De ontmoeting werd uitgesteld tot januari, zodat ook de familie uit Spanje aan de reis kon deelnemen. Het werd een emotionele onderneming. Neven en nichten die allemaal de zeventig gepasseerd zijn, sloten elkaar voor het eerst liefdevol in de armen, met in het achterhoofd het idee dat het ook weleens de laatste keer zou kunnen zijn.

Wie het hardste slaat heeft gelijk

04/01/2016

34798

Lucho is lid van een culturele vereniging van de Negritos. Ieder jaar vanaf kerst tot ver in januari dansen zij de typische dans van Huánuco, een traditie die teruggaat naar de tijd dat de slaven voor de Spaanse plantagehouders dansten. Na de laatste voorstelling is er altijd een afsluitingsfeestje, waar Lucho ons een paar jaar geleden voor uitnodigde. Op dit feestje worden de sponsoren bedankt, de beschermheilige vereerd, en worden leden naar voren geroepen die tijdens de repetities en uitvoeringen stelselmatig te laat kwamen, ook dat is een Peruaanse traditie. Als buitenstaander mocht ik de straf uitvoeren. Ik kreeg een riem overhandigd en de terechtgestelde bukte langzaam voorover. Aarzelend liet ik de riem op het achterwerk van het eerste slachtoffer neerkomen. Harder!, Harder!, werd er gegild vanuit de zaal. Het was een ludieke actie, maar tegelijkertijd doordrenkt met inheemse tradities. Daar kwam ik achter na de afgelopen feestdagen het journaal te hebben gevolgd. In het voorjaar stuurde een collega me een artikel van de freelance journalist Jurriaan van Eerten, over de burgerwacht in Cajamarca die winkeldieven en ander schorem bestraft met zweepslagen. Hoewel volgens artikel 5 van de Universele Rechten van de Mens mensonterende folteringen verboden zijn, slaan ze er in Cajamarca en inmiddels ook op veel andere plaatsen in de Andes van Peru vrolijk op los.

Dat zien we bijna dagelijks op het journaal. Met een zweep, gemaakt van gelooide huid van een stierenpenis, wordt de rug van de dief afgerost, zoals te zien is op de foto boven deze post. Ik ben een dief uit Peru, staat er op het karton dat de man in zijn handen heeft. De burgerwacht, de Ronda Campesina, die vooral in de rurale gebieden actief is, krijgt deze ruimte van de Peruaanse wet voor de Inheemse Bevolking die zegt dat burgers het recht hebben om de orde in de eigen samenleving te handhaven op basis van culturele tradities. De dorpsbewoners hebben weinig vertrouwen in de hun ogen corrupte politie en rechters. En daarom spelen ze zelf maar voor rechter. De politie kijkt het vanaf de zijlijn rustig toe. Vaak wordt de misdadiger na de zweepslagen alsnog overgeleverd aan de politie.

Maar het kan nog erger. In Santo Tomás, een dorp gelegen op ongeveer 200 kilometer ten zuiden van Cusco, vindt ieder jaar met kerst het feest van Takanakuy plaats. Wie een conflict heeft op het gebied van liefde, eergevoel of diefstal, kan dat letterlijk in dit dorp uitvechten. Vaak spelen vrouwen die bedrogen zijn door hun echtgenoot de hoofdrol, zoals te zien is op dit filmpje op Youtube, met een gezellig muziekje op de achtergrond. 

Dat is nog eens een orginele vorm van Kerstmis vieren in plaats van naar familie, Ikea of de winkelboulevard te gaan. Degenen die hier op de vuist gaan, hebben dat al eerder afgesproken en waarschijnlijk zijn ze elkaar al in de haren gevlogen toen manlief op heterdaad werd betrapt. In de Peruaanse samenleving speelt de macho-cultuur een belangrijke rol. Een oud Inca-gebruik is om de twist dan te beslechten tijdens dit feest van Takanakuy, een mix van vrijworstelen en rechtspraak, tussen bijvoorbeeld minnares en echtgenote. Soms worden ook familieleden uit beide kampen uitgenodigd om een partijtje mee te meppen. Taka in het Quechua betekent ´slag´, nakuy, ´elkaar iets aandoen´. Warmy betekent vrouw of vrouwelijk. Santo Tomás ligt in de provincie van Chumpihuillkas, dat vertaald uit het Quechua betekent:´mens van de hoogte, moeilijk te overwinnen´. Dit oorlogstribunaal van Cupido begint met muziek en dans. Ook liters suikerrietlikeur, brandewijn en bier mogen niet ontbreken. Na de gevechten komt de kerstgedachte in de ring. Vrede op Aarde. Weer wordt er muziek gemaakt, gedanst en gedronken, ook door degenen die elkaar daarvoor nog op leven en dood bestreden. 

De condor als vrijheidssymbool

31/12/2015

305

De diepe zucht bracht een herinnering boven uit de tijd dat deze blogger werkzaam was op de afdeling Communicatie van de gemeente Culemborg. In die tijd was de werkplek nog ingericht in het prachtige 16e-eeuwse stadhuis aan de markt. En daar vond iedere dinsdag de weekmarkt plaats. En bij iedere weekmarkt posteerde een Boliviaanse muziekgroep zich pal naast het raam van onze kamer, die zich in een mum van tijd vulde met panfluitmuziek, gevolgd door de diepe zucht van mijn collega en zijn gevatte woordspeling die verder ging dan het gemiddelde niveau van kantoorhumor; ´ik hak ze in de panfluit´. Dat was ruim achttien jaar geleden. Nu kwam de diepe zucht uit de mond van mijn lief, nadat we bijna een half uur lang waren bestookt met verschillende uitvoeringen van El Condor Pasa. Van Placido Domingo tot BZN.  Mijn schoonvader had een dvd gekregen en nam ons tijdens deze feestdagen mee op een reis door de geschiedenis van dit beroemde nummer. Een geschiedenis die begon met de componist van El Condor Pasa.
Weinig mensen zullen weten wie het lied componeerde. Dat is de tragiek van veel kunstenaars. We kennen wel het kunstwerk maar niet de kunstenaar. Het was een verrassende geschiedenis die begon met het feit dat de componist, Daniel Alomía Robles, werd geboren in
IMG_4730Huánuco, de woonplaats van mijn schoonfamilie. Hij studeerde in Lima en na zijn studie reisde hij door de Andes, waar hij kennis maakte met de muziek van de Andesbewoners. Robles componeerde het lied in 1913 voor een zarzuela, een vorm van opera. Het stuk ging over de de sociale onrechtvaardigheden waaronder de mijnwerkers gebukt gingen, regelmatig mishandeld door hun koppelbazen. De zarzuela begon symbolisch met een duif die van de grond pikt, zoals de mijnwerkers dat met hun houweel doen en eindigde met de condor hoog aan de hemel als symbool van de vrijheid, zoals de condor op de foto boven deze post. Het was de eerste condor die ik zag, zeven jaar geleden in de Colca Canyon bij Arequipa, een van de beste plaatsen in Peru om condors te spotten. Toen lieten zich maar twee condors zien. Vijf jaar later op dezelfde plek moesten we bijna dekking zoeken voor deze laag overscherende majestueuze vogels.
Hoewel Robles zich liet inspireren door de traditionele muziek en dans van de Inca´s, waaronder de cashua of wayno, was de muziek niet gecomponeerd voor de typische instrumenten uit de Andes, zoals de panfluit, maar voor een orkest. Bijna een jaar lang werd de zarzuela opgevoerd in Lima om daarna in de vergetelheid te raken.  In 1964 dook het nummer op bij een optreden van Los Incas in Parijs. Bij dat concert trad ook Paul Simon op. De Amerikaan was zo onder de indruk van de Andesmuziek van Los Incas, een muziekgroep opgericht door de Argentijn Jorge Milchberg, dat hij de band uitnodigde om samen het nummer El Condor Pasa, If I could, op te nemen. De bandleden van Los Incas wisten niet beter dat het lied als volksmuziek in de 19e eeuw was ontstaan. Nadat het nummer werd uitgebracht op het album Bridge over Troubled Water wees een 879188417626606zoon van Daniel Alomía Robles Simon en Los Incas er op dat zijn vader het nummer had gecomponeerd en dat het in 1933 was ingeschreven in de bibliotheek van het Noordamerikaanse Congres. Inmiddels zijn er ongeveer 4000 verschillende versies van El Condor Pasa uitgekomen met meer dan 300 verschillende teksten. Het lied is zelfs boven de condor uitgestegen. In 1977 werden twee Voyager-ruimtevaartuigen het heelal ingestuurd met aan boord een grammofoonopname, waarop 55 verschillende talen zijn ingesproken en verschillende vormen van wereldmuziek zijn opgenomen die een samenvatting geven van de cultuur op aarde. Een fragment van El Condor Pasa ontbreekt niet. En Daniel Alomía Robles? Hij heeft een bescheiden graftombe gekregen op de patio van de gemeentelijke muziekschool in Huánuco. Een buste, een wereldbol en de muzieknoten van het nummer sieren de tombe. Boven het graf prijkt een condor die zijn vleugels heeft uitgeslagen om de componist te omhelzen.  

Chocolademelk drinken in de Andes

22/12/2015

IMG_4585

Bij de ingang van het kleine ziekenhuis in Tambillo hangt een kaart met de geografische indeling van het district Umarí in de Andes ten zuiden van de stad Húanuco. Alle regio´s hebben een kleur gekregen en er staan vlaggetjes, die in de legende rechtsonder op de kaart worden uitgelegd. Groen is geen risico, geel is gematigd risico en rood is een hoog risico. Panaococha, een klein boerendorp op 2894 meter hoogte, dat we vandaag gaan bezoeken staat vol met rode vlaggetjes. Ondervoeding, miskramen, zwangerschappen bij tieners, huiselijk geweld en bloedarmoede bij kinderen tot vijf jaar scoren hoog. Het is een traditie in de Andes om in de maand december, met de feestdagen en de zomervakantie in aantocht, in de verloren dorpen een zogenaamde chocolatade te organiseren. Voor de kinderen zijn er verschillende activiteiten. Er wordt gedanst en gevoetbald, er komt een clown, de kinderen krijgen een cadeautje en  aan de moeders wordt kleding uitgedeeld. En iedereen wordt getrakteerd op chocolademelk met een bolletje. Vandaag wordt de chocolatade georganiseerd door het personeel van het ziekenhuis in Tambillo, maar ook parochies of vriendengroepen organiseren hun chocoladefestijn in de dorpen, soms geassisteerd door artsen die spreekuur houden. Omdat mijn Peruaanse geliefde een periode als psychologe in Tambillo werkte en een studievriendin IMG_4590daar nog werkt als arts, maken wij ook deel uit van de kleine karavaan die naar Panaococha afreist. Met de ambulance volgepakt met tweedehandskleren, cadeautjes, bekers voor de chocolademelk, een clown en danseres met hun schoothondje en dozen met bolletjes rijden we omhoog naar Panaococha. Een rit van een klein kwartiertje over de nieuwe weg. Niet dat dit een prachtig geasfalteerde weg was. Nieuw wilde zeggen dat kort geleden voor het eerst een automobilist het aandurfde om over dit pad omhoog te rijden. Met wat stenen waren de diepste kuilen gedempt, maar dat kan niet voorkomen dat achter in de ambulance alle dozen, clown, schoothondje en bolletjes door elkaar heen schudden De laatste bocht van de weg eindigt op het centrale plein van het dorp, ingericht als voetbal/basketbalveld met aan een zijde een lage tribune. Rond het plein staan de huizen van het dorp, nu al volgeschiderd met politieke leuzen voor de presidentsverkiezingen die pas volgend jaar in april plaats vinden. Het schijnt dat de bewoners in ruil voor het vullen van de gevel met de naam van de regionale kandidaat voor het congres één of twee krattten bier krijgen, of wat IMG_4588levensmiddelen en in ieder geval heel veel verkiezingsbeloften. Maar als de man dan eenmaal zijn zetel in het congres heeft verworven, is hij zijn kiezers snel vergeten. Niettemin staat er in Tambillo een goed ingericht ziekenhuis en beschikt Panaococha over een lagere school voor de ongeveer 175 kinderen die er in en rond het dorp wonen. Ze zijn niet allemaal komen opdraven voor het chocoladefestijn, maar het plein loopt in korte tijd redelijk vol. Voor we met de activiteiten beginnen, krijgen we door de vertegenwoordigster van het dorp een lunch aangeboden, die bestaat uit een heerlijk stukje cavia, opgediend met rijst en aardappels, hét landbouwproduct van de streek. Wat er zich daarna op het plein afspeelt, past helemaal in de sfeer van kerst. De dreigende kleuren op de vlaggetjes die we vanochtend nog zagen op de kaart in het ziekenhuis hebben voor even plaats gemaakt voor de kleurige balonnen die de kinderen van de clown krijgen. 

IMG_4547

 

Hij hangt!

11/08/2013

049 (2)

Begrijp niet waarom de hangmat nog steeds niet is ingeburgerd in ieder huishouden. Het is veruit het meest comfortabele meubelstuk. Het past zich aan aan de houding van je lichaam. Geen bankstel, bed of fauteuil haalt het bij een hangmat. Een Ecuatoriaanse vriendin uit Quito heeft in haar slaapkamer een bed én een hangmat. Het bed is om in te slapen, de hangmat om in te dromen, legde ze me ooit uit. Het is waar. Schommelend in een hangmat, gaat het lichaam zweven, en ook de geest. Onze hangmat kregen we een paar jaar geleden kado van familie uit Iquitos, een plaats in het Peruaanse Amazonegebied. Daar zie je de hangmatten overal, tussen de bomen voor het huis, op de patio of in de tuin achter het huis. Ons exemplaar is gemaakt van katoen, de betere versie. Mijn eerste hangmat, die ik ooit in Nederland kreeg was van nylondraad. Als je daar met ontbloot bovenlichaam in 441ging liggen, zag je rug er na een half uur geruit uit, alsof het op een wafelijzer had gelegen. Een vluchtige blik op internet laat zien dat veel hangmatten worden ingevoerd vanuit Latijns-Amerika. In Barcelona liepen we een paar jaar geleden tijdens een dwaaltocht door de barrio Gótico tegen Marañon aan in de straat Josep Anselm Clavé, een speciaalzaak in hangmatten, beheerd door een Nederlander. Afgelopen winter maakten we in de Peruaanse Amazone een boottocht van vier dagen, ik schreef er al eerder over. Drie nachten sliepen we in een hangmat, zij aan zij, met nog geen vijf centimeter ruimte tussen de hangmatten. Maar er heerste geen kudde-stress, want een hangmat ontspant. Een vriend had geen beter moment kunnen vinden om de haken van de hangmat op de muren van ons balkon te bevestigen. Net nu mijn vakantie begint. Had nog mijn twijfels of de muren van ons kaartenhuis het zouden houden. Want ons appartementencomplex werd gebouwd tijdens de boom in de bouwsector, en toen werd er niet gelet op de kwaliteit van het bouwmateriaal. Integendeel, hoe goedkoper, hoe beter. Maar voorlopig houden de haken, pluggen, schroeven en muren de 92 kilo die iedere avond even wegdromen, kijkend naar de sterren boven het Cantabrisch gebergte.

Een reisje over de Ucayali

12/03/2013

399

Wat zullen we morgen eens gaan doen?  Ze kijkt me veelbetekend aan. Om ons heen schommelen de opvarenden in hun hangmat. Het is zondag, het einde van de middag. De zon maakt zich weer op voor een imposant kleurenspektakel. Binnen een uur zal hij een prachtige oranje gloed over de Ucayali laten glijden, de rivier waarop we richting Pucallpa varen. Dát gaan we morgen en overmorgen dus weer doen. Schommelen in de hangmat en genieten van de natuur, de rivier en de kleine vissersplaatsjes die het schip aandoet om vracht te lossen en passagiers van en aan boord te laten gaan.

De boottocht van Iquitos naar Pucallpa is een riviercruise in de meest primitieve zin van het woord. Op deze boot is geen casino, geen bioscopen, ligstoelen, golfbanen en zwembaden. En er zijn geen toeristen. Soms vraag je je af voor wie de reis meer is bedoeld, voor de vracht of 406voor de pasagiers. Naarmate de dagen vorderen, wordt het laadruim steeds leger en de verdieping daarboven steeds voller met passagiers. Tussen de hangmatten zit geen vijf centimeter ruimte meer. Als je de buitenste hangmat wat aanduwt, schommelt de hele rij mee. Wie wat meer intimiteit wil, kan op de bovenste verdieping een van de 17 kajuiten huren, die het formaat hebben van een kledingkast en waarin alleen plaats is voor een klein stapelbed. Maar je hebt dan geen last van het gesnurk van de andere passagiers of het geluid van dieren, want de  boot lijkt na een dag varen inmiddels steeds meer op de ark van Noach. Na het aandoen van een paar dorpjes hebben we gezelschap gekregen van twee papegaaien, een hond, drie schildpadden en een haan. In het laadruim bivakeren wat kuikens in een paar kisten. En ´s avonds krijgen we trouw bezoek van krekels en vooral muggen die onze boot als een drijvend buffet zien.

411We varen de Ucayali stroomopwaarts. De rivier vormt samen met de Marañon bij Nauta, een kleine plaats net voor Iquitos, de Amazone-rivier. Tenminste, dat zeggen de Peruanen. Want als de Amazone-rivier de grens bereikt, geven de Brazilianen aan dezelfde rivier de naam Solimôes. En wordt de Amazone weer de Amazone op de plaats waar de Rio Negro in de Amazone stroomt. De wieg van de Amazone is een groot deltagebied. Vanuit verschillende delen van de Andes stromen verschillende rivieren naar elkaar toe. Het water van onze rivier de Ucayali, die een lengte heef van 1771 kilometer, komt uit de Urubamba stromen, de rivier die langs Machu Picchu loopt.

Het is regentijd in het Amazonegebied. De stroming is sterk, maar de boot klieft met een snelheid van 35 kilometer per uur door het water. Het landschap is monotoon. Langs de oevers een dichte tropische begroeing, waar het water steeds verder 419binnendringt. Af en toe wordt de monotie onderbroken als het schip een nederzetting aandoet, waar wat vracht wordt gelost. In ieder dorp is het ritueel hetzelfde. Voor we de oever bereiken, zetten een paar jongens de te lossen vracht klaar voor op het schip. Hier zijn nog echte zakkendragers aan het werk. Het schip meert niet aan, maar duwt zichzelf de oever op. De vracht wordt gelost en ambulante verkoopsters klauteren de boot op om hun waar te verkopen. Met grote manden vol met sinaasappels, kokosnoten, verse vis, frisdrank, bananenchips en lokale tropische vruchten, gaan ze over de boot, tot ze het sein krijgen dat de boot weer gaat vertrekken. De bewoners, vaak vissers, blijven achter met onder andere grote langwerpige blokken ijs, die onderweg koel worden bewaard onder een dikke laag rijstschilvers. Met het ijs zullen ze de vis vers kunnen bewaren tijdens de reis naar de markten in Iquitos of Pucallpa.

422Het schip laat de nederzetting achter zich en wordt weer omringd door de grote waterplas, vol met kleine draaikolkjes. De vegetatie aan de oeverlijn is laag, daarboven wordt de lucht opgesierd met prachtige wolkenpartijen, soms opeengepakt en dreigend donkerblauw, dan weer opgelost tot kleine witte watten. Het spektakel weerspiegelt op het wateroppervlakte. De rietkragen buigen naar ons toe om vervolgens door de golfslag achter het schip weer te worden teruggeslagen naar de waterkant. We inhaleren het vredige uitzicht tot we worden opgeschrikt door een leeg bierblikje dat vlak voor onze neus in het water verdwijnt. We zijn amper bekomen van de verbazing of er vliegen nog drie blikjes voorbij. Niet alle passagiers zien de rivier en de omgeving als een kunstwerk van de natuur. Voor velen is de rivier niet meer dan een primair middel om te kunnen reizen. Geld voor een vliegticket hebben ze niet en Iquitos is niet over de 441weg te bereiken. De mensen die in de dorpjes opstappen, hebben op school nog nooit van een campagne als Wees Wijs met Water gehoord en blikvangers staan er niet langs de waterkant. Een klein jongetje krijgt van zijn moeder een lege 2,5 literfles en komt daarmee naar de rand van de boot. We raden al wat er gaat gebeuren en proberen het jongetje met een pedagogisch dialoogje op andere gedachten te brengen.

Amigo, zou jij deze plastic fles opeten?

Het jongetje schudt verlegen zijn hood.

Omdat je weet dat je daar dood van kunt gaan. De visjes in het water weten dat niet en als jij die fles in het water gooit, eten zij die fles misschien op en gaan dan dood. Wil jij dat de vissen dood gaan?

Het jongetje schudt nu onverschillig zijn hoofd en gaat met de fles terug naar zijn moeder. Daar fluistert hij het verhaal in haar oor. Haar moeder haalt de schouders op en het jongetje loopt met de fles naar de andere kant van het schip. Misschien 421wordt nu een van de rivierdolfijnen die we in kleine groepje ssierlijk boven het water zien springen, het slachtoffer van deze milieu-misdaad. Het is een van de karaktertrekjes, waaraan we moeilijk kunnen wennen. Omdat er aan boord geen afleiding is, kun je in drie dagen een vrij compleet antropologisch werk over de Peruanen aan boord samenstellen. Het valt op dat, ondanks de drukte aan boord, de Peruaan er rustig onderblijft. Waarschijnlijk waren het de eerste Spanjaarden die in de 16e eeuw Peru aandeden, niet gelukt om het Spaanse temperament te implanterenin de lokale cultuur. Met zoveel mensen aan boord, die hangmat aan hangmat liggen, zou je verwachten dat er irritaties ontstaan. Maar er is geen wrijving, het lijkt meer op een dans van mensen die letterlijk in hetzelfde schuitje zitten. Als we Pucallpa bereiken, zijn er ongeveer 150 passagiers aan boord. De Peruaan hangt zonder te aarzelen zijn hangmat tussen twee hangmatten, waar nog geen arm tussen past. Degenen die opeens een nieuwe buurman of buurvrouw hebben, zuchten een keer, maar ze zullen de nieuwe passagier niet wegsturen. Gedisciplineerd gaan ze in de rij staan als de bel gaat en ze met hun bord en beker mogen opdraven voor het ontbijt, middageten en avondeten.

457Een Peruaan windt zich niet zo snel op. Mijn buurman Juan vertelt me dat hij tien dagen had vrijgenomen op zijn werk om in Iquitos de gegevens van zijn identiteitskaart om te zetten naar de gemeente waar hij nu woont. Een paar dagen met de boot heen, een paar dagen om langs de verschillende gemeentelijke instanties te gaan en nu was hij weer op weg naar Atalaya, zijn woonplaats waar hij werkt als ingenieur bij de Peruaanse oliemaatschappij. Juan ondergaat zijn lot bewonderenswaardig. Hij geeft niet af op de bureaucratische chaos omdat hij weet dat het geen zin heeft.

Niemand protesteert ook als blijkt dat we niet dinsdag laat in de avond aankomen, maar dat de boot op woensdagochtend aanlegt aan de kade in Pucallpa. Een vertraging van een uur of zes uur stelt hier niets voor. Een nichtje uit Iquitos die ons bij vertrek komt uitzwaaien in de haven, maakte ooit dezelfde tocht. Ze zouden vijf 461dagen over de reis doen. Na acht dagen bereikte ze uiteindelijk de haven van Pucallpa. Als we van boord gaan, zijn we nog steeds niet thuis. In de middag zullen we met de bus het Amazonegebied verlaten en de Andes weer inrijden. Negen uur zullen we over de busrit doen. Of een uurtje meer, we zullen het wel zien.

Betalen voor een ´goed´ betaalde baan

28/01/2013

005

Kreeg een paar dagen geleden via de mail een cartoon binnen uit Spanje. Iemand kijkt naar een enorme rij voor het arbeidsbureau en vraagt waar het einde van de rij is. Het antwoord is dat hij er met de hogesnelheidstrein, de AVE, 45 minuten over doet. Onder de cartoon de woordspeling: het land met de snelste trein heeft de meeste parados, stilstaande mensen. Zwarte humor bij inktzwarte cijfers. Het werkeloosheidspercentage in Spanje is opgelopen tot boven de 26%, bij jongeren is dat 55%. In onze standsplaats Huánuco staan geen rijen bij het arbeidsbureau, eenvoudigweg omdat er hier geen arbeidsbureau bestaat. Tenminste, niet in de vorm zoals wij die kennen. Er zijn particuliere initiatieven, zoals bedrijven of ziekenhuizen, die 006personeel werven, maar veel werkzoekenden komen terecht op de hoek van het park van Santo Domingo, waar de foto boven deze post werd genomen. Het doet denken aan het prikbord bij de ingang van de Albert Heyn. Dit is de plaats waar veel mensen hun baan vinden. Via het informele circuit. In heel Peru is dit cijfer overigens de laatste jaren iets gedaald, van 60% naar 55%. Meer dan de helft van de werkende bevolking vindt dus een baan via deze contactadvertenties of een kruiwagen, dat in Spanje een enchufe wordt genoemd, een stekker, en in Peru el vara wordt, het stokje dat moet worden doorgegeven. Zelfs officiële benoemingen verdwijnen af en toe in het informele moeras. Mijn schoonzus heeft een baan als lerares op meer dan vier uur reizen van de plaats waar haar man en kinderen wonen. Daarom vroeg ze overplaatsing aan. In eerste instantie werd dat gehonoreerd, tot er zich nog een kandidaat voor de vacature presenteerde. Opeens was het niet meer belangrijk welke papieren óp tafel werden gelegd, maar wat er ónder tafel werd doorgegeven. Met smoezen dat de geldigheid van de documenten was 007verlopen of dat er documenten ontbraken, werd de (financiële) druk opgevoerd. De vacature werd bij opbod verkocht.  In Peru is 7,2% van de beroepsbevolking werkeloos. Negen procent van de werkende bevolking is echter minder dan 30 uur actief. Zelfs als je maar een uur per week werkt, ben je officieel niet werkeloos. Doordat een groot deel van de banen wordt verhandeld in het informele circuit, is het moeilijk om de officiële cijfers op waarde in te schatten. Maar toch, als je op de advertenties let die op de ramen van winkels en restaurants zijn geplakt, valt het op dat veel kleine ondernemers op zoek is naar personeel. Juist in de kleindetailhandel worden 001de meeste banen gegenereerd. Vaak zijn het banen zonder enige houvast, geen vast contract, geen ziektekostenverzekering, geen pensioen en lage lonen. Een jongen of meisje in een ijssalon verdient 2 soles per uur, omgerekend zo´n 60 eurocent, dat ook voor Peruaanse begrippen een heel laag bedrag is. Het is een voorbeeld dat hoort bij de cijfers die deze week hier in de pers verschenen. In Latijns-Amerika komt 28% van de werkende bevolking met het salaris niet boven de armoedegrens uit.

Een weerzien in Lima

23/01/2013

dannyvalen

Het kon niet anders dan dat  Lima het toneel zou worden van ons weerzien. De man links op de foto, dit laatste is een hopelijk voor beide personen totaal overbodige toevoeging, is Humberto Ballón Ficher, mijn leraar Spaans op de Academie voor Journalistiek en Voorlichting in Tilburg, waar ik tussen 1991 en 1995 studeerde. De lessen bleven beperkt tot een paar uur in de week en kwamen ook niet in ieder moduul terug. Spaans speelde tot ongenoegen van Humberto een marginale rol op het lesrooster. Daarom nodigde hij me uit zijn colleges te volgen op de KUB, de universiteit van Tilburg, waar hij ook les gaf. Heb me nooit willen afvragen of dit eigenlijk wel helemaal volgens de regels van de KUB was. Zo stoomde Humberto me klaar voor mijn stage bij de Spaanse krant El Periódico de Catalunya, waar Edwin Winkels mij begeleidde.

Tijdens de lessen, maar ook daar buiten, zoals in het Mexicaanse restaurant op de Heuvel, dat nu Tortillas schijnt te heten, en in Bet Kolen, de huiskroeg van de Academie,  deelde Humberto zijn enthousiasme voor zijn geboorteland Peru met me.  Zijn enthousiasme ontmoette mijn nieuwsgierigheid. Maar pas in 2008 zou ik zijn Peru voor het eerst bezoeken. De reis door zijn land had verstrekkende gevolgen, zoals rechts op de foto  boven de post is te zien. Na mijn studie raakte ik het contact met Humberto kwijt. Via de Academie probeerde ik hem nog op te sporen om hem te vertellen wat de consequenties van zijn verhalen over Peru voor mij waren geweest, maar het was vergeefse moeite. Tot in september een reizigster die ik ontmoette op een reis in Madrid, vertelde dat ze een goede vriendin van Humberto is. Daarna was het contact snel gelegd en de afspraak gemaakt. Het weerzien, achttien jaar later, vond plaats in het parque Kennedy in de wijk Miraflores. De foto werd genomen in een restaurant in de buurt van het park. Veel herinneringen kwamen tijdens de maaltijd voorbij. Onder andere aan Desirée Oomens, die ook door Humberto werd uitgenodigd om de lessen te volgen aan de universiteit en zo mijn fietsmaatje werd naar de universiteit. Heeft iemand enig idee waar zij is gebleven?

Sterrenbeelden op Aarde

16/01/2013

392

2013 is natuurlijk een jaar dat veel meer voor de hand ligt om het einde van de wereld in te luiden. Sinds de Tempeliers werden opgebracht op een vrijdag de 13e is dat cijfer ons ongeluksgetal. Tenminste, dat is een van de vele verklaringen. Bij ons bezoek aan de Nasca-lijnen kregen we geen bevestiging van de voorspelling, al legde de Duitse onderzoekster Maria Reiche de Nasca-lijnen en hierogliefen uit als een grote astronomische en argrarische kalender, afgedrukt op de pampa, de droge vlakte buiten Nasca, in het zuiden van Peru. De aap, zoals wij die met onze eenvoudige camera vanuit het kleine vliegtuigje probeerde vast te leggen op de foto boven deze post, zou symbool staan voor de Grote Beer. Met haar ideeën ondermijnde ze de theorieën van verschillende collega´s,  maar iemand die zich veertig jaar heeft ingezet om de geheimen van de Nasca-lijnen te ontrafelen, die de contouren ontdekte van onder andere de aap en de kolibri, verdient het om 419op haar woord te worden geloofd. Op de foto hier links zit ze in de hoek van haar kamer. Rechts van haar hangt 40 jaar onderzoekswerk van inmiddels vergeeld kaartmateriaal. Toen ze haar werk net begon, werd ze la Loca genoemd. Ze werkte met Duitse degelijkheid en ging helemaal op in haar werk. Tijd voor een man had ze niet. Iedere dag wandelde ze kilometers over de vlakte, de lijnend volgend.  Ze verdiende het respect van de bewoners van Nasca met de jaren. En nu kom je haar overal tegen in Nasca. Op een muurschildering net na binnenkomst van Nasca, er staat een beeld van haar in de straat die naar haar is genoemd en ook het vliegveld vanwaar de kleine vliegtuigjes vertrekken voor een rondvlucht over de lijnen draagt haar naam. De erkenning is terecht, want dankzij Reiche heeft Nasca een grote 425inkomstenbron uit het toerisme. Voor 85 dollar laten de toeristen zich nu over de lijnen vliegen om onder andere de aap, condor, kolibri, walvis, hond en spin te bekijken. In het hoogseizoen, vanaf mei, gaat dat bedrag omhoog tot rond de 100 dollar. Het huis aan de Pan-Amerikaanse snelweg, waar ze jaren woonde, is nu haar museum. Daar werd de foto van Maria Reiche Neumann aan haar werktafel genomen. We waren de enige bezoekers, thuis bij Maria. Het deed me denken aan het bezoek aan de hotelkamer van Lorca, waar ik ook alleen was.  Weer het gevoel dat, in dit geval de gastvrouw, ieder moment de kamer komt binnenwandelen. Een gevoel dat de inrichters van het museum hebben geprobeerd te versterken door in de hoek van de kamer een pop van Maria Reiche te plaatsen. Maria Reiche overleed in 1998 op 95-jarige leeftijd. In de tuin, net voorbij een oud Volkswagenbusje, is haar graf. Het ontbrak haar aan tijd om in de lijnen een cyclus te ontdekken, zoals de Maya´s die hadden. Voor onze gemoedstoestand is dat misschien maar goed ook.

Overwinteren in de stad van de eeuwige lente

05/01/2013

viaje a carpish 059

Het staat er echt. Huánuco heeft het beste klimaat van de hele wereld. Het is een mooi affiche. De stad ligt tussen het Andesgebergte en het hoge oerwoud op een hoogte van 1800 meter in het centrum van Peru. Het hele jaar door genieten de inwoners van een gemiddelde temperatuur van zo´n 25 graden. De minimumtemperaturen duiken bijna nooit onder de 17 graden. Hier heeft men een droog en nat seizoen. En ondanks dat dat laatste seizoen net is aangebroken, wil dat niet zeggen dat het de hele dag regent. Het zijn buien die overtrekken. Het regent nooit langer dan een paar uur. Voldoende om de stoffige stad op tijd weer even op te frissen. Het klimaat is te vergelijken met dat van de navidad (14)Canarische eilanden. We hebben geluk dat we hier, tijdens de Europese winter, onze standplaats hebben, al zou ik hier nooit verzeild zijn geraakt als ik vier jaar geleden mijn Peruaanse meisje niet was tegenkomen. Toeristen zie je hier nauwelijks, ondanks de aanlokkelijke slogan van Stad van de Eeuwige Lente en de reclametekst die op de foto boven deze post staat. Nu heeft de stad, naast het heerlijke droge klimaat, ook niet zo veel meer te bieden. De gringos die er komen gebruiken de stad als uitvalsbasis voor bergwandelingen in de omgeving van Huánuco of  maken er een tussenstop op hun weg van Lima via Tingo Maria en Pucallpa naar Iquitos in het Amazonegebied. Dat is overigens een mooie route om een goed beeld te krijgen van de verschillende landschappen in Peru; de woestijnachtige kust, het Andesgebergte en het oerwoud. Huánuco is levendig genoeg om een tussenstop of uitvalsbasis heel aangenaam te maken. De stad telt 120.000 inwoners, heeft een gezellige Plaza de Armas, een a Tomaykichwa 044 (6)vliegveld, universiteiten, ziekenhuizen en een voetbalclub die in de hoogste divisie uitkomt; de Leones de Huánuco. Het episch centrum van de stad is de markt, waar het van vroeg in de ochtend tot laat in de avond druk is. Op zaterdag komen de lokale boeren uit de bergen hun produkten aanbieden, die variëren van tropische vruchten als mango en papaya tot aardappels, koffie, rietsuiker en cocabladeren. Het enige culturele uitstapje dat de toerist kan maken is naar El Templo de las Manos Cruzadas van Kotosh, een 2000 jaar oude pré-Incatempel, die zo´n 5 kilometer buiten de stad ligt. En Huánuco is in heel Peru bekend vanwege het feest van Los Negritos, dat ieder jaar tussen Kerst en Driekoningen wordt gevierd. Tijdens het feest dansen de slaven voor de de Spaanse adel en aanbidden daarbij het Kindje Jezus. Mijn Footprintgids van Zuid-Amerika wijdt maar zeven regels aan de stad. En in die zeven regels meldt de gids niet eens het feit waarop de inwoners van Huánuco het meest trots zijn; dat de stad het beste klimaat ter wereld heeft.