Posts Tagged ‘Karel V’

Was keizer Karel V de eerste pensionado?

28/09/2016

img_7703

Dacht altijd dat pensionado een Nederlands verzinsel was; een combinatie van jubilado en pensionista. Maar typ pensionado in op Google en de zoekmachine komt binnen 0,26 seconden met maar liefst 2.230.000 resultaten. En eerlijk gezegd moet ik ook het antwoord schuldig blijven op de vraag of keizer Karel V inderdaad de eerste gepensioneerde was die zijn laatste levensjaren in Spanje kwam slijten. De keizer verdween echter niet in een appartement of villa ergens aan de costa. Hij trok zich terug in een klein paleis, gebouwd tegen een klooster van de orde van Hiëronymus in Yuste, een gehucht, verscholen in de legado_de_yustebossen van Extremadura. Maar net als veel Nederlanders van nu, die de caravan volstouwen met pindakaas, hagelslag en drop, zo kwam Karel V naar Spanje met een uitgebreide hofhouding, waaronder Belgische en Duitse bierbrouwers. Er bestaat in Spanje nog altijd een donkergeel bier dat Legado de Yuste heet, en volgens een Vlaams recept wordt gebrouwen, inmiddels wel door Heineken..

De landing van Karel V op de Cantabrische kust werd vorige week weer nagespeeld bij onze buren in Laredo, van oudsher een koninklijke havenplaats, maar nu vooral een badplaats, waar half Bilbao een tweede appartement heeft om in de zomer te genieten van het kilometerslange strand. Eind 15e en begin 16e eeuw vertrokken de dochters van de Katholieke Koningen, Johanna van Castilië en Catalina de Aragón naar Vlaanderen en Engeland om in het huwelijk te treden met respectievelijk Filips de Schone en Arthur Tudor. En nadat hij in Brussel afstand had gedaan van het keizerschap en de Spaanse troon kwam Karel V op zijn laatste reis naar Laredo om door te reizen naar Yuste. Het zou de enige plaats zijn geweest in zijn rijk waar de zon nooit onderging, waar hij van het leven had genoten. Tijdens de jachtpartijen in de bossen van Extremadura.

img_7710In 1556 stond alleen de bisschop van Salamanca de keizer op te wachten, nu werd hij verwelkomd door duizenden toeschouwers, waaronder de president van Cantabrië, Miguel Angel Revilla. Een bijzondere man, die van zijn hart geen moordkuil maakt. Karel V moest weten dat hij een landgenoot was van Angela Merkel, en dat zijn verre nazaten als Juan Carlos en zijn schoonzoon de titel van koning weinig eer hadden aangedaan. Kijkend naar het strand, waar het schip van Karel V lag aangemeerd, dwaalden mijn ogen af naar de overkant van de baai, naar de lichtjes van Santona. Daar, weggestopt onder de stenen vloer van de kerk van het Capucijnerklooster ligt Barbara Blomberg begraven. De geliefde van de keizer. Zij die hem de prins Jan van Oostenrijk schonk. Karel V was pensioando, maar nog lang geen 65. Hij paste er voor om in zijn harnas te sterven. Wellicht wilde hij na een leven van oorlog voeren nog een paar jaar van het leven genieten. Dat hij daarvoor naar Spanje kwam was een logische keuze. En eigenlijk had hij daarvoor gewoon in Cantabrië kunnen blijven.

 

 

De madame van Ambrosero

09/03/2015

 

017

¨Kijk, daar, het is dat oude huis op de achtergrond, daar woonde de koningin. Nou ja, koningin, ze was de moeder van de prins Jan van Oostenrijk.¨ Samen met een buurtbewoner kijken we door het raam naar buiten en zien een boerenhoeve en de bergen van Cantabrië. Aan de bar luistert een stamgast mee. Als hij het woord koningin hoort, mengt hij zich in het gesprek. ¨Koningin?, niets koningin! Ze was de grootste hoer die we hier in de buurt ooit hebben gekend!¨ Barbara_BlombergGelach van de overige stamgasten. We staan in de bar Tienduca, die ook als winkel fungeert. Het is zondagmiddag, een uur of vijf, en de mannen in de bar hebben wel zin in een nieuw onderwerp voor hun natafeluurtje, la tertulia of sobremesa in het Spaans. ¨En hij woont in het huis tegenover. Dat huis heet casa del Pendón, het huis van het Vaandel, want daar woonden de lijfwachten van Blomberg¨. Ambrosero heet het dorp waar we zijn. Een gehucht aan de snelweg tussen Bilbao en Santander. Een typisch dorp dat is ontstaan uit verschillende wijken die ooit bij elkaar werden gevoegd. De bar ligt in de wijk Madama, genoemd naar de illustere Duitse dame die hier in de 16e eeuw neerstreek. Barbara Blomberg, een prachtige naam. Het had ook zomaar een naam van een actrice kunnen zijn; Marlyn Monroe, Brigitte Bardot, Barbara Blomberg. En wie weet was ze dat ook wel. De verhalen over haar afkomst lopen uiteen van dochter van een adellijke familie tot zangeres of prostituee in een bordeel.  Karel V zou haar hebben 018ontmoet in Regensburg in de periode dat hij daar de strijd aanging met de Duitse keurvorsten. Zij was 19 jaar en hij 46. Ze zou zoveel indruk op de keizer hebben gemaakt dat Karel V na de geboorte van hun zoon aan een aantal spionnen opdracht gaf om de levenswandel van zijn minnares te volgen. Na de dood van de keizer besloot koning Filips II om de vrijer van zijn vader naar Spanje te laten komen. Ze nam intrek in een klooster in Valladolid. Barbara Blomberg was de  moeder van Jan van Oostenrijk, de halfbroer van Filips II, die voor de koning van Spanje de bekeerde Moren uit de Alpujarras verjoeg en die de leiding had over de Spaanse Armada, de vloot van Venetië en de Pauselijke vloot bij de gewonnen zeeslag tegen de Turken bij Lepanto. Daarna werd hij landvoogd over de Lage Landen, waar hij overleed in Namur. Bij de dood van haar zoon besloot Barbara Blomberg intrek te nemen in het huis 009van de secretaris van zijn zoon in Colindres. Ze was weer terug in Cantabrië, waar haar avontuur op Spaans grondgebied begon, toen haar schip aanlegde in de haven van Laredo. Uiteindelijk verhuisde ze naar Ambrosero, niet ver van Colinderes, waar ze in 1597 overleed. Haar lichaam ligt begraven in de kerk van San Sebastián van het Kapucijnerklooster van Escalante, aan de rand van het moerasgebied van Santoña. In het transept is aan de muur een gedenksteen uit 1957 bevestigd. Tot een grootscheepse restauratie in 1977 lag deze steen nog boven het graf van Blomberg, maar van dit graf is nu geen spoor meer te bekennen. ¨Ze lag ergens midden in de kerk¨, weet een Kapucijnermonnik ons te vertellen. En ook daarover zijn de meningen verdeeld. Maar waar of niet, in de wijk Madama houden ze de gedachte aan Blomberg graag in leven.  

Heel Spanje houdt de adem in

01/09/2011

 

Terwijl ik de kop boven deze post typ probeer ik me voor te stellen hoe heerlijk rustig het dan hier zou zijn. Even geen geschreeuw meer bij de discussieprogramma´s op televisie, van de mannen in het café of de clubjes vrouwen op straat. Ex-premier Felipe González citeerde vorig jaar in een interview met El País een uitspraak van Manuel Azaña.  Als iedere Spanjaard zou praten over wat hij weet en alleen over wat hij weet, zou er een grote nationale stilte ontstaan, waar we gebruik van zouden kunnen maken om te studeren, zei de president van de Tweede Republiek ooit, wellicht in de jaren van de Spaane burgeroorlog, toen hij met de regering naar Frankrijk vluchtte. Het is een grote waarheid. In discussies gaat het er niet om wie de beste argumenten heeft, maar wie het langst aan het woord is, of het hardste praat. Niemand luistert in deze tertulias naar elkaar. Een politiek discussieprogramma van TVE heet 59 segundos. Langer dan  59 seconden mogen de gasten, politici en journalisten, niet aan het woord zijn. Na 59 seconden verdwijnt de microfoon in de tafel. Nog erger zijn de praatprogramma´s waar de laatste roddels van Spaanse beroemdheden worden doorgenomen. Wie daar het hardste schreeuwt , en dan het liefst met zoveel mogelijk krachttermen in een zin, krijgt daar flink voor betaald.  In Spanje bestaat geen poldermodel. Hier ben je links of rechts, voor de PSOE of de PP, voor Real Madrid of FC Barcelona, lees je El Mundo of El Pais. Als je het in Spanje over verzuiling wilt hebben, kun je het alleen maar hebben over de twee zuilen van Hercules, die keizer Karel V in de 16e eeuw toevoegde aan het wapen van Spanje. En die stonden tegenover elkaar, aan beide kanten van de straat van Gibraltar.  Door de crisis en de bezuinigingsmaatregelen wordt er overal in Spanje harder geschreeuwd dan ooit. Leraren en studenten zijn boos. De voetballers weigerde de eerste competitieronde te spelen. De 15 Mei beweging van de verontwaardigden is nog altijd actief. De vakbonden zullen binnenkort de straat op gaan. De apothekers in La Mancha gaan staken. Een Spanjaard wil het onderste uit de kan en doet geen water bij de wijn. Daar vindt hij zijn wijn ook veel te lekker voor. Die koppigheid werd door Goscinny en Uderzo treffend weergegeven in het boek van Astrix en Obelix in Hispania, waar Pepe, het door de Romeinen ontvoerde zoontje van een Iberisch stamhoofd steeds zijn adem inhield als hij zijn zin niet kreeg. Op de oversteek naar Spanje wilde hij op de boot alleen maar everzwijn eten en in een herberg wilde hij vis. Die Iberische koppigheid zit de Spanjaarden nog steeds in de genen en is een van de weinige karaktertrekken die de de Spanjaarden met elkaar gemeen hebben, of ze nu uit het Baskenland, Catalonië, Extremadura of Valencia komen. De politici van de EU die in 1986 voor het eerst met Spanjaarden om de tafel zaten, worden nog steeds ´s nachts badend in het zweet wakker als ze terugdenken aan de halsstarrigheid van de Spanjaarden die over iedere komma in een rapport urenlang konden dooronderhandelen. Dat zou volgens veel politici in Brussel ook de reden zijn dat de Spanjaarden zoveel miljoenen aan subsidies wisten binnen te slepen. Als een Spanjaard ergens zijn zinnen op heeft gezet, zal hij niet eerder opgeven tot hij zijn zin heeft gekregen. En hij kan daar heel ver in gaan. In sommige gevallen zelfs tot de dood er op volgt als de rabia, letterlijk hondsdolheid, maar ook vertaald als woede, het kookpunt heeft bereikt. Daar wist Azaña alles van.   

De dag dat Adriaan van Utrecht Dappere Jan liet onthoofden

23/04/2010

Kwam hem voor het eerst tegen in Segovia, jaren geleden. De winkelstraat was naar hem genoemd, het theater aan de plaza mayor droeg zijn naam en midden in de stad stond een groot standbeeld van hem. Juan Bravo, of Dappere Jan. Had toen geen idee wie het was en vroeg het aan een voorbijganger. Een wat oudere man, strak in het pak, met de typische Castiliaanse trots in zijn ogen. Wat werd hij boos toen ik hem vroeg wie toch Juan Bravo was. Of ik nooit had opgelet bij de geschiedenislessen. Pas toen ik uitlegde dat ik uit Nederland kwam, werd hij rustiger en kon het niet nalaten op te merken dat een landgenoot van mij een grote rol had gespeeld bij de dood van de Castiliaanse held Juan Bravo.
Terug naar de 16e eeuw. Na de dood van koning Ferdinand van Aragón wordt de jonge prins Karel van Gent benoemd tot de nieuwe koning van Castilië en alle gebieden die daarbij horen, over Spanje werd toen nog niet gesproken. Er was een andere troonpretendent, Juana, de dochter van Ferdinand en moeder van Karel, maar zij was waanzinnig verklaard na de dood van haar echtgenoot Philips de Schone en door haar vader opgesloten in een klooster in Tordesillas. Het zou het einde betekenen van een koningshuis van Spaanse komaf, want na de Oostenrijkse Habsburgers kwamen de Franse Bourbons.
De eerste keer dat Karel naar Spanje kwam, sprak hij nauwelijks Spaans en liet zich omringen door raadslieden uit Duitsland, die alle belangrijke posities overnamen van de Castilianen. Toen Karel ook nog eens belasting ging innen in Castilië om zijn oorlogspolitiek te kunnen betalen, was de maat vol bij de Castiliaanse bourgeoise. De belangrijke kapiteins verenigden zich, zochten eerst nog steun bij Johanna de Waanzinnige en kwamen vervolgens in opstand. Op 23 april 1521 versloeg het leger van Karel de zogenaamde Comuneros en liet de drie belangrijkste leiders, Juan Bravo uit Segovia, Juan de Padilla uit Toledo en Fransisco Maldonado uit Salamanca, onthoofden. Het 19e eeuwse schilderij hier links  afgebeeld is van Antonio Gisbert.  Adriaan van Utecht die als vertrouwenspersoon van keizer Karel V naar Castilië was gestuurd, maakte het van dichtbij mee en zou een belangrijke rol hebben gespeeld bij de beslissing om de rebellen ter dood te veroordelen.  Op de plaats van het slagveld bij het kleine plaatsje Villalar, in de buurt van Tordesillas, werd vandaag de Dag van de Autonome Regio Castilië en León gevierd. Een eerbetoon aan de opstand van de Comuneros. Een opstand die door sommige geschiedkundigen wordt gezien als de eerste revolutie in de moderne geschiedenis tegen de kerk en de koning.