Posts Tagged ‘Francisco Franco’

Er dreigt gevaar voor de siesta

19/12/2016

img_8028

Een proefbalonnetje oplaten heet het in de politiek. Een minister lanceert een plan, zonder dat al te hebben uitgewerkt en wacht dan af wat de reacties vanuit de maatschappij zullen zijn en of er draagvlak voor is, ook al zo´n mooie politieke term. Zo riep de minister van Werkgelegenheid, Fátima Báñez op vrijdag dat er niemand in Spanje na zes uur nog op de werkvloer moet zijn. Het eerste dat de Spanjaarden zich vertwijfeld afvroegen was of dat ook voor het personeel in de bar geldt. De regering wil af van het onhandige dagritme, waar de middag abrupt overgaat in de nacht, voor avond is niet eens een woord uitgevonden. De gewoonte in Spanje is dat er tot twee uur wordt gewerkt, daarna volgt de lange middagpauze van drie uur en vervolgens werkt men van 5 tot 8 uur ´s avonds. Dat dagritme is na de Spaanse Burgeroorlog ontstaan. Daarvoor kwamen de Spanjaarden bijna gelijk met hun Noord-Europese collega´s uit de fabriek. In de na-oorlogse jaren was er veel armoede. Naast de vaste baan, ging men op zoek naar een bijbaantje, una chapuza, zoals dat in het Spaans heet. Beunhazen zeggen wij in Nederland. Dus ´s ochtends tot 2 uur werd er gewerkt en na de lange middagpauze maakte men nog wat uren. Dat ritme is langzaam in het Spaanse leven geslopen en het zal niet meevallen om dat te veranderen.

Maar het moet, vindt de minister omdat die lange middagpauze de oorzaak is van de lage produktiviteit. Die 001-11laatste uren in de middag is het na een uitgebreide lunch lastig op gang komen. Regelmatig eet ik in Bilbao met een vriend die bij een bank werkt. Eerst nemen we twee wijntjes vooraf, dan bij het dagmenu nog een fles wijn en tot slot bij de koffie nog een kruidenbrandewijn. Als ik dan vraag wat hij ´s middags nog gaat doen op zijn werk, is het antwoord vaak, mails nakijken, bureau opruimen, agenda bijwerken. Veel Spanjaarden die buiten de stad wonen en in de stad werken, willen die lange pauze ook niet, omdat de tijd tekort is om naar huis te gaan, zeker als ze met de auto moeten. Dan kunnen ze op een dag vier keer in de file staan. En bedrijven die zowel filialen in Spanje als in het noorden van Europa hebben, willen ook dat de werktijden op elkaar worden afgestemd. Premier Rajoy gaf voor de verkiezingen van vorig jaar al een voorzet door aan te kondigen dat hij de klok een uur wil terugzetten en een einde wil maken aan de lange middagpauze. Volgens de meridaan van Greenwich zou Spanje dezelfde tijd moeten hebben als Engeland en Portugal, maar toen Europa in tijdzones werd ingedeeld, was Franco aan de macht en die wilde dezelfde tijd hebben als Duitsland. Tussen het moment dat de zon opkomt in Barcelona in het oosten en La Coruña in het westen, zit bijna een uur verschil. Galicië ligt recht boven Portugal, maar heeft niet dezelfde tijd als het buurland. Of de minister haar plan verder gaat uitwerken, is nog niet bekend. Maar voorlopig hebben de Spanjaarden weer voldoende gespreksstof in de bar en bij de kapper, tot laat op de avond.

Praten en schrijven over Spanje

02/11/2013
039
Málaga, 12.25 uur. We zijn er nog, of beter gezegd , we waren weer heel snel terug van heel kort weg te zijn geweest. En dan heb ik het niet over deze post, want die heeft veel te lang op zich laten wachten, maar over de doorstart van mijn reisorganisatie SRC. Wij kunnen gelukkig blijven doen wat we al deden. Verhalen vertellen over Spanje en onze gasten aan de hand meenemen door het labyrint van de Spaanse geschiedenis, cultuur, gastronomie, politiek; kortom alle facetten van het Spaanse leven. We hebben een exposure waar een correspondent in Spanje jaloers op zou zijn. In de bus tussen Granada en Córdoba, langs olijfbomen en witte dorpjes, verhalen over de geschiedenis van Al Andalus, de cultuur van de olijfindustrie, en geen eindredacteur die je de microfoon afneemt omdat je maar twee kolommen mag vullen. We zijn getuige van spontane gebeurtenissen waar een televisie-journalist alleen maar van kan dromen. Zoals een paar weken geleden in de Vallei van de Gevallenen, toen achter ons een enorme groep nonnen de basiliek binnenkwam. Bij het graf van Franco knielden twee nonnen en kusten de granieten 046plaat waaronder de dictator ligt begraven.  Zij maakten een excursie naar de vallei om de volgende dag af te reizen naar Taragona voor de zaligverklaring van meer dan 500 geestelijken; martelaren van de Burgeroorlog. Wij hadden én live-beelden én de tijd om alles rustig toe te lichten; de rol van de Spaanse kerk in de huidige maatschappij, de Burgeroorlog, het Franco-regime. Zie hier de raakvlakken tussen verslaggever en reisleider. Op sommige momenten voelt de reisleider zich verslaggever, zoals een paar dagen geleden, toen hij het bericht kreeg dat zijn weblog door het Spaans verkeersbureau is genomineerd voor de prijs Proef Spanje 2013.   

Zoon zoekt moeder

15/03/2011

 

Niños robados worden ze genoemd. De gestolen kinderen. Vanaf de jaren vijftig tot begin jaren tachtig van de vorige eeuw vond in Spanje een lucratieve handel plaats in baby’s en kleine kinderen. De gruwelverhalen komen nu pas boven water. Nu komt ook eindelijk Justitie in actie.  Het begon in de jaren direct na de Spaanse burgeroorlog. Kinderen werden thuis of in de gevangenis uit hun communistisch of republikeins nest geplukt om ze bij Franco-gezinde vaders en moeders een keurige opvoeding te geven. Dertigduizend kinderen zouden op die manier van hun ouders zijn gescheiden. Het was een manier om Spanje te zuiveren. De harde hand van Franco maakte vanaf de jaren vijftig plaats voor subtiele, onwettige adopties. De eerste berichten over dit fenomeen verschenen vorig jaar zomer in Malaga toen aangifte werd gedaan van een illegale adoptie. Inmiddels zijn ongeveer 750 moeders naar de politie gestapt en hebben de slachtoffers zich verenigd in Anadir, een organisatie van slachtoffers van onwettige adopties.  Nu komen de verhalen boven tafel van moeders die bij de bevalling in het ziekenhuis onder narcose werden gebracht en nadat ze daaruit kwamen te horen kregen dat hun baby was overleden en dat het voor de verwerking van het verdriet beter was om het lichaampje niet te zien. Wie toch het lijkje wilde zien, kreeg een baby onder ogen die in een vriezer van het ziekenhuis werd bewaard. Tegen armlastige ouders werd verteld dat hun baby zou worden begraven aan de voeten van een rijke man. Aan de andere kant van de kamerdeur werd de baby verkocht. Het netwerk bestond uit priesters, nonnen, ultra-katholieke doktoren, rechters en notarissen. In kinderopvangtehuizen en weeshuizen moesten de kinderen defileren voor hun potentiële nieuwe ouders. Gebit en ogen werden bekeken en het rokje moest omhoog om te zien of daaronder geen kromme beentjes schuilgingen.  

Sommige kinderen, nu volwassenen mensen en soms al op leeftijd, hebben zich na jarenlang speurwerk kunnen herenigen met hun moeder, zoals Rosa en Alfonso die elkaar na 27 jaar weer vonden en die zonder het te weten op tien minuten afstand van elkaar woonden. Liberia Hernández kon na de hereniging maar twee jaar genieten van haar moeder. Zij overleed toen Liberia druk bezig was om de achternaam van haar biologische moeder weer terug te krijgen. Tijdens het speurwerk bij de Burgerlijke stand kwam ze er achter dat er maar liefst drie verschillende geboorte-uitreksels van haar bestonden met drie verschillende geboortedata. Haar geschiedenis was herschreven, zoals dat van vele ouders en kinderen. Mensen die in de duistere periode van het Franco-regime naar elkaar op zoek zijn. Ze sluiten aan bij de mensen die langs de wegen op zoek zijn naar massagraven waar wellicht hun in de Burgeroorlog gefusilleerde broer, opa of vader ligt. De trieste geschiedenis van de Burgeroorlog en de dictatuur heeft er weer een hoofdstuk bij.

Een nieuwe arm voor de astronaut

17/12/2010

 

Hij is al bijna net zo beroemd als de kikker, de astronaut van Salamanca. En deze week is hij opnieuw in het nieuws, want de ruimtevaarder krijgt eindelijk zijn arm terug. In september sloegen een paar vandalen onder andere de arm van het beeldje af. Die wordt morgen teruggeplaatst door dezelfde kunstenaar die de astronaut in 1992 het levenslicht gaf in het rijk

gedecoreerde portaal van Palmzondag aan de noordkant van de kathedraal. Er zijn al veel verhalen bedacht, waarom die astronaut daar is geplaatst, maar de verklaring is heel simpel. Ooit werd besloten bij iedere restauratie een hedendaags symbool toe te voegen. In 1992, een jaar voor in de kathedraal van Salamanca de tentoonstelling Los Edades del Hombre werd gehouden, bedacht kunstenaar Miguel Romero om een astronaut toe te voegen, evenals onder andere een ooievaar, haas en rivierkreeft, symbolen van de lucht, het land en het water van Salamanca, en een draak (of is het toch een aap of een duiveltje?)  met een ijsje als symbool voor de studenten. Zo zijn er veel details terug te vinden in de zogenaamde plataresco-stijl. De stijl deed zijn entree in de 16e eeuw, toen de renaissance uit Italië was komen overwaaien. In Spanje vond men die architectuur veel te strak en te saai. Dus werden kerken en paleizen opgesmukt met een zeer fijne decoratie, een soort filigraan of zilverwerk, plata betekent ook zilver. Het beroemdste symbool zit verstopt op de gevel van de universiteit, de beroemde rana de la suerte, de gelukskikker. Iedere student die aan zijn studie begint, moet de kikker vinden, want alleen dan zal hij slagen. De kikker wordt ook gezien als het symbool van de zonde, zoals de zonden als achter de meiden aangaan en je iedere avond vol laten lopen met bier. Deze zonden moeten de studenten op de universiteit zien te overwinnen. 

     De studenten wordt het niet makkelijk gemaakt, want de kikker zit goed verstopt. Hier op de foto een detail van de gevel, het kapiteel van de rechterpilaar van de facade. Daar zijn drie doodskoppen geplaatst. Op de linker schedel zit de kikker. Minder bekend is de muzikant van de studentenbandjes, de tuna´s, die is afgebeeld op een van de portalen van de kerk van San Benito. Of het beeldje van Saturnus op een van de pilaren op het pleintje van Corillo. Als het Saturnus is, want soms valt het niet mee om te bedenken wat of wie er schuil gaat achter de symboliek. Net als de tekst die op de muur staat op een van de doorgangen naar de Plaza Mayor. Aquí se mato una muger. Rueguen a Dios por ella, año de 1838. Hier werd dus een vrouw gedood (of pleegde ze zelfmoord?) in 1838. De voorbijganger wordt verzocht om voor haar te bidden. Van het medaillon van Franco op de Plaza Mayor en de schelpen op het Casa de las Conchas tot het sterretje op het voorhoofd van de heilige Domenicus, overal zijn bijzondere details te ontdekken. Maar het is aan te raden omdat vanaf het voorjaar te doen, want tijdens deze winterdagen met de koude wind die door de dikste winterjassen blaast (en je ook merkt dat je op 800 meter hoogte woont) is het geen pretje om uitgebreid een gevel te analyseren of een astronaut een nieuwe arm te geven, vandaar waarschijnlijk ook de lege steiger naast de astronaut.   

 

De straat op voor Garzón

24/04/2010

Het is een ingewikkeld verhaal en eigenlijk niet uit te leggen, niet in Spanje en ook niet daarbuiten. De socialistische ex-premier Felipe González verwoordde het gisteren als volgt: ‘Wat hier speelt is niet uit te leggen, en wat niet is uit te leggen, kan niet terecht zijn.’ En dat zegt de man die zelf ooit nog bijna slachtoffer was van de dadendrang van superrechter Baltasar Garzón in de tijd van de affaire GAL, de antiterroristische beweging die tijdens het bewind van González met geweld probeerde de ETA uit te schakelen. Maar nu heeft links zich achter Garzón geschaard nu de onderzoeksrechter wordt aangeklaagd door een rechter van het Hooggerechtshof voor zijn pogingen om misdaden tegen de menselijkheid in het tijd van dictator Franco aan het licht te brengen. De aanklacht is ingediend door de rechts-extremistische organisaties Manos Limpias en Falange Española de las Jons, al moest de Falange gisteren afhaken omdat te laat de aanklacht bij rechter Varela werd ingeleverd. Voor Varela kwam dat goed uit, omdat vooral de Falange, ooit opgericht door José Antonio Primo de Rivera,  wordt gezien als een exponent van het Franquismo.

Gisteren gingen in Spanje in verschillende steden duizenden mensen de straat op om steun te betuigen aan Garzón, die als hij wordt veroordeeld twintig jaar uit zijn ambt wordt geheven. Het zal dan het einde betekenen van zijn loopbaan. Het Hooggerechtshof vindt dat Garzón buiten zijn boekje gaat omdat in 1977 een Amnestiewet van kracht werd. Maar van die wet profiteerden vooral degenen die aan de zijde van Franco stonden. In Spanje zijn nog steeds veel massagraven met slachtoffers van het regime van Franco. Alleen al in de Vallei van de Gevallenen, waar ook Franco ligt begraven, zouden bijna 33000 republikeinsgezinden anoniem zijn begraven.
In de optocht gingen de foto´s mee van slachtoffers van het Franco-regime, bekende Spanjaarden als de dichters Federico Garcia Lorca en Miguel Hernandez en de president van Catalunya tijdens de Spaanse Burgeroorlog, Lluis Companys, links op de foto.  Maar ook foto´s van onbekende Spanjaarden, meegedragen door kleinkinderen die bij Garzon aanklopten voor hulp om het lichaam van hun opa of oma op te sporen in een van de massagraven die er verspreid door Spanje zijn. En overal de rood-geel-paarse Spaanse republikeinse vlaggen, omdat ook de Tweede Republiek sneuvelde aan het einde van de Spaanse Burgeroorlog. En zo staan de twee Spanjes weer tegenover elkaar. Juist nu in landen als Chili, Peru en Argentinië dictators, corrupte presidenten en generaals alsnog worden berecht, daar blijft Spanje worstelen met het verleden van Franco. Garzón dreigt nu het slachtoffer te worden van die worsteling.

Op bezoek bij de Nederlandse ambassade 2

22/01/2010
Het werd ook wel tijd dat de Nederlandse ambassade ging verhuizen. Niet dat er iets mis is met de villa aan de oostkant van de Paseo de Castellana die de ambassade in de jaren negentig betrok, maar het adres was toch discutabel: Avenida Comandante Franco 32. Het gaat hier overigens niet om dictator Francisco Franco, zoals de telefoniste van de ambassade en nog wel meer mensen denken, maar om zijn broer Ramón. Het kostte wel wat moeite om bevestigd te krijgen dat de straat inderdaad aan Ramón Franco is gewijd. De speurtocht nam een bijzondere wending toen ik ergens in een biografie las dat zijn broer Francisco maar een zaadbal had. En die handicap zou een belangrijke rol gaan spelen in het leven, of de dood, het is maar hoe je het bekijkt, van broer Ramón Franco.
Laten we het verhaal van Ramón beginnen in 1926. Toen maakte hij met zijn watervliegtuig Dornier Wal Plus Ultra een transatlantische vlucht van Palos de la Frontera, de plaats vanwaar ook Columbus ooit vertrok, naar Buenos Aires. Een jaar later zou Lindbergh in tegengestelde richting deze heldendaad herhalen.
Maar wat bracht Ramón er vier jaar later toe om pamfletten uit zijn vliegtuig te strooien die opriepen het koninklijk paleis op te blazen? Was zijn antipathie tegen het koningshuis gegroeid in de eenzame uren hoog boven de Atlantische oceaan?
Direct na zijn actie vloog Ramón door naar Lissabon om een veilig heenkomen te zoeken.
Daar bleef hij tot de Tweede Republiek in Spanje werd uitgeroepen. Hij ging zich inzetten voor de partij van de Catalaanse republikeinen, de ERC, en behaalde bij de landelijke verkiezingen 91.731 stemmen, goed voor een plaats in het parlement.
In de Burgeroorlog keerde hij de republikeinen de rug toe om partij te kiezen voor zijn broer Francisco. Ramón vond de dood bij een vliegtuigongeluk in 1938. Hij was opgestegen vanaf de luchtmachtbasis Pollença op Mallorca met bijna duizend kilo bommen aan boord toen zijn vliegtuig boven de Middellandse zee neerstortte. Was onweer de oorzaak? Of toch sabotage?
Ramón had veel vijanden, waaronder de republikeinen die misschien wraak wilden nemen op deze verrader. Of was het Francisco Franco die zijn broer ervan verdacht lid te zijn van de vrijmetselarij. Of wilde de dictator zijn broer om een andere reden voorgoed het zwijgen opleggen? Ramón zou wel eens kunnen verklappen dat de dochter van Francisco Franco en zijn echtgenote Maria del Carmen Polo eigenlijk zijn dochter was, die hij ooit had verwekt bij een ex-prostituee.
Dit gerucht zag uiteindelijk toch het levenslicht, onder andere in het boek ‘Het geheime leven van Ramón Franco’  van José Maria Avala, dat vorig jaar in mei verscheen. In het boek nog een ander opmerkelijk detail. Franco zou maar één zaadbal hebben na een schietincident tijdens de oorlog in Marokko. De dictator zonder cojones, zonder kloten. Het is bijna niet voor te stellen.